Ιστορικά & Λαογραφικά
- Εμφανίσεις: 1545
Ιστορία πρώτη.
Βρισκόμαστε αμέσως μετά την Συμφωνία της Βάρκιζας που υπογράφηκε στις 12 Φεβρουαρίου 1945 σύμφωνα με τη οποία, έπρεπε να συγκεντρωθεί ο οπλισμός και τα πυρομαχικά των αντιστασιακων οργανωσεων σε συγκεκριμένα σημεία σε όλη την Ελλάδα
(Αφήγηση Βασ.Χαρ. Σταμοκώστα) Ο Θανάσης Ευσταθίου "Καπετάν Αστέρας" είχε οριστεί υπεύθυνος για όλη τη περιοχή για τη συγκέντρωση οπλισμού και πυρομαχικών
Όταν έφυγαν οι Γερμανοί από τη Λαμία είχαν υπονομεύσει με εκρηκτικά 2 αποθήκες με όπλα και πυρομαχικά που υπήρχαν στην περιοχή της Αμπλιανης για να μην πέσουν στα χέρια των ανταρτών. Ωστόσο, δύο άνδρες, ένας Ιταλός και ένας Αυστριακός θέτουν σε κίνδυνο τη ζωή τους με σκοπό να αποτρέψουν την ανατίναξη. Ο Ιταλός, Εουτζένιο Ντε Σιμόνε, και ο Αυστριακός, Γιόζεφ Μπλέχιγκερ πρόλαβαν και αποσύνδεσαν τα εκρηκτικά. Αν γινόταν αυτή η έκρηξη θα είχε ισοπεδωθεί η μισή Λαμία.
Φόρτωσαν τα όπλα και τα πυρομαχικά και άρχισαν να τα ανεβάζουν στα ορεινά χωριά
Στη περιοχή μας τα ανέβασαν στη Άνω Φτέρη και τα αποθήκευαν στην οικία Κέστου και στην οικία Τασιόπουλου, και μερικά στο υπόγειο του σπιτιού του Θανάση Ευσταθίου. Ήταν πυρομαχικά, 2 οπλοπολυβόλα, και μερικά ατομικά όπλα. (Σύμφωνα με αφήγηση του Βασ. Δ. Σταμοκώστα όπλα αποθηκεύτηκαν και στο σπίτι τους μετά τη Συμφωνία της Βάρκιζας και παρέμειναν εκεί για μια βδομάδα περίπου)
Στην Άνω Φτέρη, η οικία Γιώργου Τασιόπουλου ήταν 50 μέτρα περίπου μετά τη Καλυβό-Βρυση, στην αριστερή πλευρά όπως πηγαίνουμε για τα Ευσταθαίϊκα
Από αυτό το σπίτι δεν υπάρχει πλέον σχεδόν τίποτα (όπως και όλα τα υπόλοιπα παλιά σπίτια στην Άνω Φτέρη), παρά μόνο κάποια ίχνη της τοιχοποιΐας. Με τη πέτρα αυτού του σπιτιού μετά από άδεια των κληρονόμων, κτίστηκε ο πρόναος του Αγίου Γεωργίου.
Εκτός από τα πυρομαχικά που είχαν συγκεντρωθεί εκεί, όλη η γύρω περιοχή ήταν διάσπαρτη από εγκαταλελειμμένα πυρομαχικά ή από αντιαρματικά ή οβίδες που δεν είχαν σκάσει. Προσφιλές παιχνίδι των πιτσιρικάδων τότε, ήταν να βρίσκουν άσκαστα βλήματα, να τα ανοίγουν και να χρησιμοποιούν τη πυρίτιδα για παιχνίδι.
Σχετικό άρθρο έχει γράψει και ο Κώστας Τσίφτης, για αυτό το «παιχνίδι», που συνεχιζόταν μέχρι και το τέλος της δεκαετίας του 60 .
Επικίνδυνα Παιδικά Παιχνίδια * κάντε κλίκ για να διαβάσετε το άρθρο*
Τα υπόλοιπα στοιχεία της ιστορίας, μου τα αφηγήθηκε ο αείμνηστος πλέον Βασίλης Χαρ. Σταμοκώστας (1920-2017) που ήταν αυτόπτης μάρτυρας.
Ανατολικά της πλατείας της Άνω Φτέρης και σε απόσταση 100 μέτρων περίπου ήταν η οικία των Σταμοκωσταίων. Του Δημ. Γεωρ. Σταμοκώστα και του Βασίλη Χαρ. Σταμοκώστα, από ένα δωμάτιο ο καθένας όλο κι όλο.
Ο Βασίλης Χαρ. Σταμοκώστας, είχε ανεβεί εκείνη τη μέρα στην Άνω Φτέρη για να μαζέψει λούρες από το καστανόλογγο για να φτιάξει σβάρνα.
Απέναντι από το σπίτι των Σταμοκωσταίων, ήταν το σπίτι του Αθανασίου και της Αλεξάνδρας Βαρσαμά. Εκεί γύρω τριγύριζαν οι πιτσιρικάδες Κώστας Βαρσαμάς και Νίκος Ευσταθίου, 16 χρονών και οι δύο.
Κάπου βρήκαν ένα αντιαρματικό βλήμα που δεν είχε σκάσει. Το πήραν στα χέρια τους και πήγαν στον Βασίλη Χαρ. Σταμοκώστα και του ζήτησαν αν έχει καμιά τανάλια για να το ανοίξουν να πάρουν τη πυρίτιδα από μέσα. Αυτός τα μάλωσε και τους πήρε το βλήμα από τα χέρια. Αυτά όμως, προφανώς πήγαν και βρήκαν άλλο βλήμα και προσπάθησαν να το ανοίξουν !!!
Και τότε έγινε το κακό….!!!!!
Ο Βασίλης Χαρ. Σταμοκώστας, μόλις άκουσε το μπάμ έτρεξε να δει τι είχε γίνει. Είδε τα 2 παιδιά μέσα στα αίματα και λίγο πιο πέρα είχε τραυματιστεί στο πόδι, και η Αλεξάνδρα μητέρα του Κώστα Βαρσαμά. Έτρεξαν όλοι όσοι ήταν στη Άνω Φτέρη να δουν τι έγινε και να βοηθήσουν.
Ο Κώστας Βαρσαμάς, σκοτώθηκε επί τόπου!!! Ο Νίκος Ευσταθίου, ήταν βαριά τραυματισμένος αλλά ανάπνεε ακόμα. Τον έβαλε επάνω στο άλογο ο μεγάλος αδελφός του Χαράλαμπος Ευσταθίου, για να τον πάει στην Παλιοβράχα στον γιατρό τον Κούκιο, μπας και τον γλυτώσει. Δυστυχώς μετά από λίγο άφησε και αυτός τη τελευταία του πνοή.
Η κηδεία των δυο παιδιών έγινε στις 29 Μαρτίου 1945.
Ο Κώστας Βαρσαμάς που διετέλεσε και πρόεδρος στον «Σύλλογο των Απανταχού Φτεριωτών», και ο οποίος γεννήθηκε μετά από αυτό το τραγικό γεγονός, πήρε το όνομα του αδικοχαμένου αδελφού του σε μια συνάντηση μας μου αφηγήθηκε ότι μετά από αυτό το τραγικό γεγονός δεν ξανά ανέβηκαν ποτέ στο σπίτι τους στην Άνω Φτέρη!!!
Και πριν λίγα χρόνια που έβαλε κάποιους να καθαρίσουν το οικόπεδο από τα βάτα και τα δέντρα, βρήκαν μια κεφαλή από αντιαεροπορικό βλήμα χτυπημένο στη μια πλευρά του, που πιθανόν να είναι το βλήμα που έγινε αφορμή να χάσουν τη ζωή τους τα δυο παιδιά. Το έχει κρατήσει στο σπίτι του σαν τραγικό οικογενειακό ενθύμιο.
Λίγες μέρες μετά από αυτό το τραγικό γεγονός έγινε ανατίναξη των πυρομαχικών που είχαν συγκεντρωθεί –παρουσία Άγγλων και εκπροσώπων του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ στη ρεματιά κάτω από τη Σουμπασίνα.
Σείστηκε όλη η περιοχή!!!!! Τόσα πολλά ήταν τα πυρομαχικά!!!
Σχετική αφίσα της εποχής
Φωτογραφία Βασίλη Κανέλλου
Ιστορία δεύτερη
Την περίοδο του Εμφυλίου, στη περιοχή μας δρούσε το ΑΜΑΚ (Ανεξάρτητο Μεταβατικό Απόσπασμα Κρανιά). Το αποτελούσαν έφεδροι αξιωματικοί και πρώην αντάρτες και το συγκρότησε ο Αντισυνταγματάρχης του Εθνικού Στρατού Αριστείδης Κρανιάς. Οι ντόπιοι τους φώναζαν «Κρανιάδες»!!
Στις 6/1/1947, μαθεύτηκε ότι οι «Κρανιάδες» θα κάνουν έφοδο στη Παλαιοβράχα.
Οι νέοι του χωριού, που δεν είχαν βγει στο βουνό και συνέχιζαν να ζουν στα σπίτια τους στο χωριό, φοβήθηκαν όπως φοβόντουσαν και όταν μάθαιναν ότι θα έρθουν οι αντάρτες. Μια ομάδα από αυτούς λοιπόν, ξεκίνησαν να ανεβούν στην Άνω Φτέρη να κρυφτούν.
Μπήκαν και λημέριασαν στο σπίτι των Δημητρεσσαίων. Αυτό το σπίτι ήταν το μοναδικό δίπατο σπίτι στην Άνω Φτέρη, αρχοντικό για τα δεδομένα της εποχής, έστω και αν ήταν τελείως άδειο τότε. Βρίσκονταν μετά τη Καλυβο-Βρυση, πηγαίνοντας για τα Ευσταθαίϊκα, 200 μέτρα μετά στην αριστερή πλευρά και λίγο πιο μέσα από το δρόμο. (Ούτε από αυτό το αρχοντικό έχει απομείνει τίποτα παρότι υπήρχαν κληρονόμοι και οικογενειακή συνέχεια). Μπήκαν λοιπόν αυτά τα παιδιά μέσα και άναψαν φωτιά για να ζεσταθούν γιατί είχε δυό πιθαμές χιόνι εξω.
Οι «Κρανιάδες», είδαν το ντορό που είχαν αφήσει τα παιδιά στο χιόνι, είδαν να βγαίνει και καπνός απο τη φωτιά και νόμισαν ότι είναι αντάρτες. Άρχισαν να πυροβολούν ομαδικά και έριξαν και μια χειροβομβίδα !!!!
Σκοτώθηκαν οι :
1). ΕΥΣΤΑΘΙΟΥ Θεοφάνης του Δημητρίου.
2). ΜΠΟΤΙΝΑΣ Βασίλειος του Ιωάννου.
3). ΠΑΝΑΓΟΣ Κων/νος του Βασιλείου.
4). ΤΑΣΙΟΠΟΥΛΟΣ Δημήτριος του Χρήστου.
5). ΤΣΙΛΙΜΑΓΚΟΣ Δημήτριος του Χρήστου.
Φυσικά, δεν δόθηκε καμιά συνέχεια και δεν κατηγορήθηκε κανένας για αυτό το έγκλημα.
Επιμέλεια κειμένου Σπύρος Βασ.Παπακώστας
- Εμφανίσεις: 1429
Όλοι σχεδόν ξέρουμε τη πλατεία της Φτέρης όπως τη βλέπουμε τώρα
Πως ήταν παλαιότερα όμως;
- Εμφανίσεις: 1075
Αρθρο του Γιώργου Ι. Κωστούλα.στήν εφημερίδα Καθημερινή
Κύριε διευθυντά
Παρακαλώ δεχθείτε και τη δική μου εισφορά στην πρόσφατη συζήτηση – επιστολογραφία, αναφορικά με την αναδιανομή τών υπό τουρκική ή κοτζαμπασίδικη κατοχή γαιών στους απελεύθερους προγόνους μας.
Από επιστολή, της 20ής Ιουνίου 1833, της Δημογεροντίας Φτέρης υπό τον Νίκο Φτέρη προς τον Επαρχον Φθιώτιδος, προκύπτει ότι διεκδικητές της αναδιανομής δεν ήταν μόνο οι διάφοροι επιτήδειοι τεμπελχανάδες, που απέβλεπαν να γίνουν αυτοί αγάδες στη θέση των αγάδων, αλλά και καλλιεργητές που πονούσαν τη γη και που ήταν διατεθειμένοι, εν ανάγκη, να την αγοράσουν, ακόμα και «πουλώντας τα παιδιά τους!».
Μια επιστολή-μνημείο ακατάβλητης θέλησης και αναμέτρησης του αδικημένου που διεκδικεί τα δικαιούμενά του.
Την παραθέτω:
«[…] Με άκραν μας απορροίαν και λύπην εν’ ταυτώ μανθάνομεν ότι τα ευρισκόμενα χωρία πέραν […] πωλούνται ως ιδιόκτητα ενώ ημείς κατά το πρωτόκολον των Υψ. συμμάχων δυνάμεων γνωρίζομεν ως εθνικά. Και δια τα οποία εχύσαμεν ποταμιδών αίματα, εκτός του απ’ αρχής του ιερού αγώνος μας θυσιών και δεινών τα οποία υποφέραμεν. Εις τα 1828 δια ν’ αποσπάσωμεν τα ειρημένα χωρία από τας χείρας των Οθωμανών εμβήκαμεν εις νέον αγώνα, επήραμεν τα όπλα, εσηκώσαμε τας φαμελίας μας, εκάψαμεν τας εστίας μας και ερημώσαμεν τα χωρία μας. Αφήσαμεν τα γεννήματά μας όλα εσπαρμένα, επομένως κατά το θέρος του 1829 εκατέβημεν με τα όπλα εις τας χείρας. […]
[…] και όπου ήδη απελπιζόμεθα να βλέπωμεν ότι ματαιώνονται όλαι αι θυσίαι μας και τα αίματά μας, δια την ιδιοτέλειαν μερικών είναι άδικον και ανυπόφορον. Οθεν προστρέχομεν και παρακαλούμεν πρώτον να πληροφορήση την σεβαστήν ημών Κυβέρνησιν δια να μην ήθελεν συγχωρήσει (επιτρέψει) την εκποίησιν των ειρημένων χωρίων εις τους Οθωμανούς και να παραβλέψη τας θυσίας και τα αίματα τα οποία εχύσαμεν μόνον και μόνον δια να βαστάσωμεν το μέρος αυτό ανεξάρτητον από την Οθωμανικήν δυναστείαν […]
[…] Δια να μην ήθελεν εστερηθώμεν όλως διόλου την γην των προπατόρων μας και μείνομεν είλωτες εις ανθρώπους οίτινες δεν έλαβον μετοχήν (δεν πήραν μέρος) εις τους αγώνας μας και εις τας θυσίας μας. Εάν και τούτο δεν εγκριθεί, ας δώσει το δικαίωμα εις ημάς τους κατοίκους δια να τα αγοράσωμεν και προτιμούμεν να πωλήσωμεν τα παιδιά μας να τα πάρωμεν, παρά να μείνωμεν είλωτες δια παντώς. Και μένωμεν με βαθύτατον σέβας».
Την επιστολή έφερε στο φως ο συντοπίτης μου ιστορικός ερευνητής κ. Περικλής Φύκας.
- Εμφανίσεις: 1158
Γεώργιος Ι.Κωστούλας
Οθωμανοί, εκμεταλλευόμενοι ορισμένες αδυναμίες-παγίδες του Πρωτοκόλλου του Λονδίνου του Μαρτίου, 1830. - Εμφανίσεις: 1228
Όπως είναι γνωστό οι πρόγονοί μας Φτεριώτες εγκαταστάθηκαν από την Άνω Φτέρη στην Κάτω το 1856, με κύριο σκοπό να είναι κοντά στα χωράφια τους.
Όταν με τα χρόνια απόκτησαν κλήρο, που έφθασε μέχρι το Νεχωράκι Αγίου Γεωργίου (1912), αισθάνθηκαν την ανάγκη να περιορίσουν τη μεγάλη απόσταση από τα σπίτια τους, κατασκευάζοντας αποθηκευτικούς χώρους πλησιέτσερα στα χωράφια τους.
Σαν μεσοσταθμό επέλεξαν την τοποθεσία "Βαρκά", που βρίσκεται στο σταυροδρόμι του κάμπου.
Εκεί σιγά σιγά άρχισαν να κτίζουν καλύβες με στέρεα υλικά, οι οποίες θα τους χρησίμευαν τόσο ως αποθηκευτικοί χώροι για τις χορτοτροφές των ζώων τους, όσο και για κατοικίες κατά τους θερινούς μήνες. Καλύβες κτίστηκαν και σε άλλα σημεία του κάμπου, αλλά πολύ λίγες. Όσοι δεν μπορούσαν να κτισουν, στέριωναν ένα τσαρδί με κλαδιά και 'κει έστηναν το νοικοκυριό τους.
Στο σταυροδρόμι αυτό άνοιξαν και το απαραίτητο πηγάδι βάθους 12-15 μέτρων το 1917 για τις ανάγκες ανθρώπων και ζώων.
Εκεί κατά τους θερινούς μήνες σχηματιζόταν η δεύτερη παροικία του χωριού μετά την Άνω Φτέρη με διαμετρικά αντίθετες ιδιότητες. Οι μεν μοχθούσαν μέρα νύχτα, οι δε απολάμβαναν...
Εκεί, στα "Βαρκά" έβλεπες τις βραδινές ώρες ν' ανάβουν τα υπαίθρια παραγώνια δίπλα στις καλύβες ή στα τσαρδιά για να μαγειρέψουν οι κυράδες, όπου που και που έβλεπες τις φιγούρες τους, όταν κινούνταν, απ' τ' αντιφεγγίσματα της φωτιάς και άκουγες κάποιους διαλόγους με τους πλησιέστερους γείτονες, κάτω απ' τη συνοδεία των τριζονιών ή το γαύγισμα κανενός σκύλου.
Εκεί οι άνδρες λάμβαναν την ευκαιρία να ανταλλάξουν επισκέψεις και να κουβεντιάσουν για τις εργασίες τους ή τα διάφορα νεα του χωριού.
Εκεί όταν ερχόταν η ώρα του ύπνου - πάντοτε υπαίθρια με στρώμα τη γή ή κανένα χόρτο και προσκεφάλι καμιά ίσια πέτρα με μαξιλαροθήκη την τραγιάσκα - μύριζες το άρωμα της καλαμιάς, της καλαμποκιάς ή της τριφυλλιάς και μετρούσες, για να σε πάρει ο ύπνος, τ' αστέρια.
Εκεί που αραιά και που σου έκοβε τον ύπνο η φωνή του νεροφόρου να παραγγέλνει στον ποτιστή νοικοκύρη να βάλλει ή να κόψει το νερό.
Εκεί που δυο ώρες περίπου πριν φέξει άκουγες τα κυπροκούδωνα των κοπαδιών, που οι τσοπαναραίοι τα 'βγαζαν για βοσκή τη νύχτα με το φεγγάρι, μην τα πάρει ο ήλιος την ημέρα και υποφέρουν από τη ζέστη.
Εκεί που όλον τον Αλωνάρη (Ιούλιο) άκουγες ν' αντηχούν οι φωνές των αλωνιστάδων προς τα φρεσκοπεταλωμένα άλογα να κάνουν γρήγορα γύρω από τον "στρούϊρο" ((μπηγμένη μικρή κολόνα στο μέσο του αλωνιού) για να βγει ο πολύτιμος καρπός του σιταριού.
Εκεί έβλεπες το απόγεμα να λυχνίζουν πρώτα με το δικούλι (διχαλωτό ξύλινο εργαλείο) το άχυρο με τον καρπό και στη συνέχεια με το καρπολόγι (μονοκόμματο ξύλινο φτυάρι) για να μείνει ολοκάθαρο το μαξούλι και βράδυ βράδυ να φορτωθεί στα σακιά της ρίγας για να γιομίσει το αμπάρι του σπιτιού για τις βασικές ανάγκες της οικογένειας. Εκεί την άλλη μέρα έπρεπε ν' αδειάσει το αλώνι από το άχυρο και να μεταφερθεί στους αχυρώνες του κάμπου ή του χωριού με τα βριζόνια (ειδικά δίχτυα από τριχιά) για την τροφή των ζώων κατά το Χειμώνα.
Εκεί, που τ' άλογα και τα γαϊδούρια λάμβαναν την ευκαιρία να νυχτοβοσκήσουν και ν' απολαύσουν συνάμα το απόγειο της Γουλινάς και του Τυμφρηστού, τόσο απαραίτητο για την ξεκούρασή τους από τον κάματο της ημέρας.
Εκεί, που όταν ξανακτίστηκε το ξωκλήσι της Αγίας τριάδας το 1924 δινόταν η ευκαιρία στον περαστικό ζευγολάτη ν' ανάψει ένα κερί και να προσευχηθεί στον Τρισυπόστατο Θεό να 'χει γειά αυτός και η φαμελιά του και να παν' καλά οι σοδειές του.
Τώρα πια δεν υπάρχει τίποτε απ' ολα αυτά. Ο κόσμος άραιεψε δραματικά. Αν θα συνατήσεις άνθρωπό, θα τον συνατήσεις με τα γεωργικά του μηχανήματα. Άλογα υπάρχουν ένα ή δυο για δείγμα όπως και ένα γαϊδουράκι, έτσι για την παράδοση.
Φτέρη 7/12/2015
Βασίλης Δ. Σταμοκώστας
Οι φωτογραφίες που έχουν ανέβει στο φωτογραφικό αρχείο της Φτέρης ,τραβήχτηκαν το 1983 από τον Βασίλη Δ.Σταμοκώστα και τον Αντρέα Λαγό. Δυστυχώς δεν είναι τα πρωτότυπα στο πίσω μέρος των οποίων είχαν αναγράψει τα στοιχεία των ιδιοκτητών από όλες τις καλύβες,και πότε περίπου χτίστηκαν.Εγινε μια προσπάθεια να αναγνωρίσουμε κάποιες αλλά έχουν περάσει πολλά χρόνια πλέον . Αν αναγνωρίσετε κάποια καλύβα της οικογένειας σας,η αν κάποιος έχει τα πρωτότυπα από αυτές τις φωτογραφίες στείλτε μας ένα μήνυμα.
Τον Άυγουστο του 2020 έγινε αεροβιντεογράφηση με Drone τής περιοχής Αγία Τριάδα-Βαρκά και την γύρω περιοχή. Αρχείο που μάς δίνει τη δυνατότητα να έχουμε μιά άλλη οπτική γωνία αυτής τής περιοχής.